ÌLÚ ÒBÀ-ÌSIN : Adúgbò

Ilé-tààrà:        Àdúgbò yìí ni wón ti kókó kó ilé pèlú búlókù ní ìlú yìí, ilé koríko ni ó pòjù láyé àtijó. Bí àwon ènìyàn bá ti wá ń sòrò, won yóò máa wí pé àwon ń lo sí ilé tààrà, èyí ni ilé-gidi, tí a ko fi koríko kó. Bí àdúgbò yìí se gba orúko nìyí.

Ìsawo: Ìtàn fi yé wa wí pé, inú igbó ni àdúgbò yí télè kí ilé tí dé ibè. Igbó yìí ni wón ti ń se awo tàbí ibo. Wón maa ń pe igbó yìí ni igbó-ìsawo sùgbón nígbà tí wón kó ilé ibè, wón wá ń pe ibè ní àdúgbò ìsawo.

Bàkókò:          Emi tí ó te àdígbò yìí dó ni wón wí pé, ó wá láàti ilu won tí a ń pè ní òkù légbẹ̀ẹ́ Òmù-àran. Ìtàn wí pé, àdúgbò yìí ni bàbá yìí pé sí tí ó sì dàgbà kí ó tó kú. Nígbà tí, ó wà láyé, Baboko ni wón ma ń pè é, Léyìn tí ó kú tán, ni wón bá ń pe àdúgbò yìí ní Babuko.

Ìsàlè-Òbà:       Ìdí tí wón fi ń pe àdúgbò yìí béè ni pé àdúgbò yìí jé ibi tí kòtò wà, ó sì tún jé wí pé ó tèdó sí ibi àbáwo ìlú.

Iwó Road:      Àdúgbò yìí tèdó sí òpópó-ònà tí ó lo sí ìlú iwó-ìsin.  Ìdí nì yìí tí wón fi ń pe àdúgbò yí ní Iwó-road.

Imojì: Gégé bí ìwádìí tí mo se, orí-ilè àdúgbò yí ni wón ma ń sin òkú sí láyé àtijo. Orí-ilè yìí kò jìnnà púpò sí àárín ìlú kí ó tó di wí pé ìlú fè dé ibè ni wón bá kúkú ń pè é ní àdúgbò imojì.

Odò-ilé:           Ìdí tí àdúgbò yí fi ń jé béè ni pé ó wà nítòsí Odò kan tí àwon ará ìlú fi ń foso. Odò yìí kò tóbi púpò, kódà, ó ma ń ya wọ àdúgbò yìí ní ìgbà òjò. Ilé-Odò ni wón máa ń pè é télè kí won tó so ó di odò-ilé báyìí.

Òkè-Àgbàá:    Àdúgbò yìí wà láàárín gbùn-gbùn ìlú. Ìtàn wí pé, bí òjù bá ti ń rò, àgbàrá òjò yíò kó ìdòtín láti òkè yìí lo sí ìsàlè-òbà, àwon ará ìsàlè-òbà yóò wá a wí pé, àgbàrá òrè ló kó ìdòtí wá sí àdúgbò àwon.  Àgbàrá-òkè yìí ni wón wá fi ń pe àdúgbò yìí kí ó tú di wí pé, ó ń jé òkè-àgbàrá tàbí òkè-àgbàá.

Gbádéyan      Kì í se orúko yìí ni àdúgbò yí ń jé télè. Ayédùn ni orúko jè télè sùgbón nígbà tí ó di wí pé, enì kan tí ó tip é lénu isé-oba ní ìpínlè Èkó tí ó jé omo ìlú yìí kú, ni wón bá ń fi orúko rè pe àdúgbò yí nítorí pé, ó jé omo bíbí àdúgbò yí bákan náà. Wón sì gba ìwé-àse rè láàti òdò ìjoba ìbílè won.

Òkè-Òbà:       Àdúgbò yí wà ní òpópó-ònà tí ó lo sí ilu owó-kájolà. Ìwádìí kò fi ìdí rè mule. Ìdí tí wón fi ń pè é béè.

Elékùú:           Àwon ènìyàn àdúgbò yí wí pé, ní ìgbà kan, tí àwon ènìyàn ma ń sepo, orí ni wón fi ma ń ru eyìn lo sí ìlú pàmò sùgbón nígbà tí ó yá, ìjá wà láàárín àwon ará ìlú méjèjì, ni àwon ará-òbà bá sòfin wí pé enikéni nínú àwon Obìnrin kò gbódù lo se epo ní ìlú-pàmò mó. Àwon ará ìlú Òbà gba àwon Ègbìrà láàti bá won gbé ekùú ti won náà. Wón wá ilè sí èhìn odi ìlú, wón sì ń pe ibè ní ilè-ekùú. Sùgbón ní báyìí, wón ti kó ilé yí ni wón wá ń pè ní elékùú sùgbón èyí kò túmò sí wí pé, àwon àdúgbò yí ló ni èkùú náà. Àwon ekùú tí wón gbé nígbà náà wà níbè di ìsisìyí.

Òfé-Àrán        Ìwádìí kù fi ìdí rè mule pàtó bí àdúgbò yí se jé sùgbón àrí-gbámú ìtàn kan ni wí pé àwon àdúgbò yí jé ìbátan kan ní ìlú òmù-Àrán nitorí pé àdúgbò ń jé Òfé-àrán.

Eésabà:           Gégé bí ìtàn, oye ti won n je ní àdúgbò yí ni a ń pè ní Eésabà. Ìdí nì yí tí wón fi ń pe ibè ní àdúgbò Eésabà .

Agbo Ilé-Òbà:                   Ọ̀kan nínú àwọ agboolé tí wọ́ ti ń jọba nìyí..

Òkè-Ìdèra:     Gégé bí ìtàn ìsèdálè àdúgbò yìí, àdúgbò Imojì ni àwon wònyí ti wá. Wón wí pé enì kan tí ó so wí pé, òun kò le kó ilé sí ibi tí wón ń sin òkú sí ni ó sí kúrò ní àdúgbò Imojì lo sí ibòmíràn tí ó sì pe ibè ní  ibi-ìdèra fún òun. Láti ibi-ìdèra ni wón ti so ibè di Òkè-ìdèra. Omo àdúgbò Imojì ni àwon ará Òkè-Ìdèra jé