Ìtúpalẹ̀ Ìjálá Àtẹnudẹ́nu

Bóyè Babalọlá ni ó kọ ìwé yìí ní ọdún 1956. Nínú ìwé yìí, ọ̀nà tí a ń gbà sun ìjálá ni òǹkọ̀wé mẹ́nu bà. Ọ̀nà náà jọ bí ìgbà tí a bá ń ké ewì; ìlà sẹ́ki sẹ́ki ni ó máa ń gbà wáyé, nítorí náà ni a ṣe lè rí àwọn ọ̀nà-èdè àti àwọn nǹkan mìíràn tí a lè fi ṣe ìtúpalẹ̀ rẹ̀ pẹ̀lú. Lára wọn ni:

1.      Àwítúnwí

2.      Ìfohunpènìyàn

3.      Àfiwé tààrà

4.      Ìfọ̀rọ̀dárà

5.      Ìbéèrèpèsìjẹ

6.      Àsọrégèé

 

Àwítúnwí

            Àwítúnwí ni a tún ń pè ní àtẹnumọ́. Àwítúnwí ni ó ń pilẹ̀ dídọ́gba àti ìfohùngbohùn. Kò ní ṣe àjèjì sí wa láti rí àwítúnwí nínú ìwé yìí; àwọn àwítúnwí náà ni;

a.       Ẹiyẹ tí kò ṣènìà rẹ̀ laró........ pg 8

Àlùkò gbajúmọ̀ láàrin ẹiyẹ ........ pg 9

Ẹiyẹ tí kò s’eníà t’ó k’aṣọ rẹ̀ l’ósùn ........ pg 9

Ẹtu gbajúmọ̀ láàrin ẹiiyẹ ........ pg 9

Ẹiyẹ ti kò S’enìà t’ó d’aṣọ rẹ̀ pádìrẹ ...... pg 9

 

            Àwítúnwí ẹlẹ́yọ ọ̀rọ̀ ni àwọn àwítúnwí òkè yìí. Àpẹẹrẹ mìíràn ni:

b.      ........    Ó fẹ́rẹ̀ẹ́ tó na o, kò ì tó .......... pg13

Ikun mú arúgbó, kò ì tó .......... pg 13

Jọ̀jọ̀ l’ọrùn ajẹ̀wà, kò ì tó .......... pg 13

Ikú lẹ̀kẹ́ òkété, kò ì tó .......... pg 13

Ó fẹ́’rẹ̀ tó nà o, kò ì tó .......... pg 13

c.       Nwọn p’Olúfọ́n dé’bẹ; kò ì tó ........ pg 14

Erinlẹ̀ dé’bẹ̀, kò lé gé e .......... pg 14

Òrìṣà ògìyàn dé’bẹ̀, kò lè gé e .......... pg 14

Nwọ́n p’Ọ̀ṣun dé’bẹ̀; kò le gé e ........ pg 14

Nwọ́n p’Ọya dé’bẹ̀; kò le gé e .......... pg 14

d.      ........... Ilẹ̀ ní tirẹ̀ nà ....... pg 16

Bí tẹ̀tẹ̀ ẹ̀gún bá yọ’wọ́ ògún gbàràgbàrà ........ pg 16

Ilẹ̀ ní fi tirẹ̀ nà ....... pg 16

 

Ìfohunpènìyàn

Èyí ni pé kí a máa nípa àwọn ẹ̀dá kìí ṣe ènìyàn yálà ó jẹ́ ẹlẹ́mìí tàbí tí kì í ṣe ẹlẹmìí. Àpẹẹrẹ wọn nínú ìwé ni:

 

.....       Ìwọ̀sí oko ẹ̀gàn kò níwọ̀n ....... pg 8

            Ẹiyẹ tí kò ṣ’ènìà t’ó p’aṣọ rẹ̀ láró ...... pg 8

            Àlùkò gbajúmọ̀ láàrin ẹiyẹ ....... pg 8

            Ẹtu gbajúmọ̀ láàrin ẹiyẹ ........ pg 8

 

......      Ijó tí ‘gbado n t’Olúfẹ̀ bọ ....... pg 10

            Ni ‘gbàdo bá d’ará ‘kirè, ọmọ Ewú ojele ...... pg 11

            Erin wá pe kújọ̀wú; ó pe kújọ̀wú ....... pg 15

            Ó ní kí kújọ̀wú ó pasà lẹ́hìn òn erin ....... pg 15

 

Àfiwé Tààrà

......      Ògbónátapótapó bí alágbẹ̀dẹ ọ̀run ....... pg 8

......      L’a múso bí ẹran ...... pg 9

......      Mo dé wẹ̀rẹ̀ bí eji alẹ́ ..... pg 12

......      Mo dé gbẹ̀rẹ̀ bí eji ìyálẹ̀ta ..... pg 12

......      Nítorí àkọrin – láìlélégbè bí òkú ọ̀run ni ...... pg 12

......      Ó ní kí ng má pẹ́ l’óko bí ẹrù ...... pg 13

            Kí ng má tètè wá’le’ bí ọmọ òkú ọ̀lẹ ...... pg 13

 

Ìfọ̀rọ̀dárà

......      Àwọn àgbà kan, àgbà kàn ...... pg 9

......      Ó ní “Ẹ wá eku méjì, olùgbéré” ...... pg 10

......      Ẹ wá ẹja méjì, Olùgbàlà ....... pg 10

......      Abúnlẹ́, ọmọ olódòkanòtéréré ...... pg 11

......      Ọmọ Olódòkanòtàràrà ...... pg 11

......      T’ó sàn wèrèkè, ...... pg 11

......      T´ó sàn wérèke ...... pg 11

......      Mo gb’ọfọ̀ l’ọ́wọ́ rokoroko ...... pg 12

......      Mo gb’àgbàlá l’ọ́wọ́ nájànájà ...... pg 12

......      Nwọ́n wí títí ...... pg 16

......      Nwọ́n fọ̀ fọ̀ fọ̀ ...... pg 16

......      Kújọ̀ú ò gbọ́ ...... pg 16

......      Kújọ̀ú ò gbà ...... pg 16

 

 

Ìbéèrè-pèsìjẹ

......      Aṣọ kí l’ó mú bo’ra? ...... pg 10

......      Ó ní “Ẹnyin l´ólómi ní’lù nyín bí? ...... pg 10

......      Ó tún ní “Ẹnyin l’ólómi ní’lu nyín bí? ...... pg 10

......      A ní “Tàbí nyẹ̀gẹ̀ lù ú?” ...... pg 13

......      “Tàbí ng sọ ọ jẹ?

 

Àsọrégèé

......      K’ó tó dé, igi ti d’agogo dẹ rebete ...... pg 14

......      Igi d´ọ̀gbàrà ọmọ okùn mẹ́rìndínlógún ...... pg 14

 

 

 

IWE-ÌTỌ́KASÍ

Babalọlá, Bóyè (1956) Ijálá Àtẹnudẹ́nu. Ibadan: Ministry of Education. General Publications Section, Western Region